Xiva yog'och o'ymakorligi: naqshlar nimani so'zlaydi?
1 November 2026 · 1 daqiqalik o'qish
Xivaning Ichan Qal'asi bo'ylab yursangiz, ko'zingiz albatta o'yma yog'och eshiklar va ustunlarga tushadi. Ular shunchaki bezak emas — asrlar davomida avloddan avlodga o'tib kelgan hunarning, ustalar mahoratining jonli guvohidir.
Xiva — yog'och o'ymakorligi markazi
Xorazm ustalari qadimdan yog'ochga jon bag'ishlash bilan mashhur bo'lgan. Xivadagi Juma masjidi buning eng yorqin namunasi: uning ichida 200 dan ortiq o'yma yog'och ustun bor va har biri o'ziga xos naqsh bilan bezatilgan. Ularning ba'zilari juda qadimiy, ba'zilari keyingi davrlarda qayta tiklangan — shuning uchun masjidda turib, hunarning turli davrlardagi rivojini ko'rish mumkin.
Ichan Qal'adagi uylar, madrasalar va saroylarning eshiklari ham o'yma naqshlar bilan bezatilgan. Eshik uyning yuzi hisoblangan, shuning uchun unga alohida e'tibor berilgan.
Naqshlar tili
O'yma naqshlar tasodifiy chiziqlar emas. Ularning har biri o'z ma'nosiga ega:
- Islimiy naqshlar — o'simlik, barg va gul shakllari. Ular hayot, o'sish va farovonlikni ifodalaydi.
- Girih — geometrik naqshlar, bir-biriga ulanib ketadigan yulduz va ko'pburchaklar. Ular cheksizlik va tartib g'oyasini aks ettiradi.
- Yozuvlar — ba'zi eshik va ustunlarda hikmatli so'zlar va duolar o'yib yozilgan.
Usta naqshni avval yog'och yuzasiga chizib oladi, so'ngra uni turli o'lchamdagi iskanalar bilan sabr-toqat bilan o'yib chiqadi. Bitta eshik ustida haftalab, ba'zan oylab ishlanadi.
Yog'och tanlash
Bunday ishlar uchun pishiq va uzoq yillar xizmat qiladigan yog'och tanlanadi. Xorazmda an'anaviy ravishda qayrag'och (karagach) ko'p ishlatilgan — u qattiq, zich va vaqt o'tishi bilan chiroyli tus oladi. To'g'ri ishlov berilgan o'yma buyum o'n yillab, hatto asrlab saqlanishi mumkin.
Bugungi kunda
Hunar bugun ham yashab kelmoqda. Zamonaviy ustalar an'anaviy naqshlarni saqlagan holda kichikroq buyumlar ham yaratadi: devoriy panno, quti, shaxmat taxtasi, ramka va boshqalar. Bunday buyum — Xivadan olib ketish mumkin bo'lgan eng samimiy esdaliklardan biri, chunki u qo'lda, bitta nusxada yasalgan.
Galereyamizda yog'och o'ymakorligi asarlari bilan tanishishingiz mumkin.
